Daniel J. Brown, Viking Press 2013
Roeien laat zich niet zo makkelijk in een boek vatten naar mijn idee. Als je zelf niet roeit of geroeid hebt, is het moeilijk voor te stellen hoeveel pijn een 2K wedstrijd kan doen, de koperige bloedsmaak in je mond bij de Head, gedoe in een ploeg die, veel meer nog dan bij andere teamsporten, zo goed is als zijn slechtste roeier.
Voor een niet roeier lijkt alles op elkaar; tienduizenden halen die vrijwel hetzelfde lijken te zijn, eindeloze hoeveelheden trainingen, elke dag het water op, weer of geen weer, wedstrijden die vanaf de kant lastig te volgen zijn. Geen grote publiekssport met een enorm gevolg van fans of media, geen wereldse sporthelden met grote ego’s en bijbehorende verdiensten. Kortom, ogenschijnlijk geen bijster boeiend materiaal om een spannend sportboek mee te vullen.
De boeken die over roeien verschijnen leggen over het algemeen de nadruk op het “één voor allen, allen voor één” karakter van een ploeg, het mystieke van vliegen over het water, de boot die als op vleugels gedragen het water doorklieft en het heroïsche van de ontberingen die roeiers moeten doorstaan. Ook Daniel J. Brown haalt af en toe deze gemeenplaatsen van stal om het verhaal van de Amerikaanse acht op de Olympische spelen van 1936 te vertellen. Dat is jammer en niet nodig om dit bijzondere verhaal te vertellen. Gelukkig nemen zijn stijlfiguren niet veel weg van de spanning en emotie van deze acht op weg naar Berlijn.
Voor niet-roeiers en sportliefhebbers in het algemeen en zelfs voor sporthaters is het een geweldig verhaal omdat het een groep onwaarschijnlijke helden centraal zet in een dramatische periode in de 20e eeuwse wereldgeschiedenis. Amerika zit diep in het economische dal van de Great Depression, stofstormen trekken bijna dodelijke sporen over het Amerikaanse platteland en in Europa is het Nazi Duitsland dat serieus werk aan het maken is van vervolging van Joden en andere ‘ongewenste elementen’.
Het zijn echter niet de Ivy League studenten van Harvard, Yale en Princeton aan de oostkust, de zonen van bankiers, politici, staalmagnaten en artsen die daar roeien in hun sneeuwwitte sweaters, die de hoofdpersonen zijn van dit boek.
In plaats daarvan zijn het zonen van houthakkers, boeren, mijnwerkers en meer onbemiddelde en zelfs straatarme gewone Amerikanen die aan de Universiteit van Washington in Seattle een opleiding volgen. Roeien is in het Interbellum een razend populaire sport en honderden studenten melden zich aan het begin van het studiejaar aan bij de University of Washington Rowing (The Huskies) om een plek in de eerstejaars acht (de Sophomores) te veroveren. Joe Rantz is één van die jongens. Rantz is gedreven om zowel te studeren als om te leren roeien. Hij schraapt het geld bijeen om een studiejaar te kunnen doorlopen door hout te hakken, als bouwer aan de grote dammen en als conciërge van de YMCA waar hij slaapt. Overdag colleges volgens, ‘s middags roeien en ’s avonds en ’s nachts werken om rond te komen, dat is zijn dagindeling, dag in, dag uit.
Van de ruim 200 nieuwkomers zijn er in december nog zo’n 50 over en aan het begin van het seizoen in maart – april net genoeg om drie achten te vullen.
Coach Al Ulbrickson en de van oorsprong Engelse botenbouwer George Y. Pocock zijn de mannen die de groep van Rantz drie jaar begeleiden, van Sophomores via Junior Varsity naar de Varsity acht. Om uitgezonden te worden moeten ze zowel de concurrentie aan de Westkust, Cal (University of California) als die aan de Oostkust verslaan.
De trainingen, de strubbelingen in de ploeg bij de Huskies, de twijfels bij Ulbrickson over roeiers en opstelling, de strategie in races, de wisselende resultaten van die wedstrijden worden in het boek afgewisseld met de grimmige ontwikkelingen in Nazi Duitsland waar propagandaminister Joseph Goebbels in de Olympische Spelen een effectief medium ziet om de wereld een ogenschijnlijk beschaafd en machtig Duitsland voor te spiegelen.
Brown voert de spanning in het verhaal mooi op, hoewel we natuurlijk al weten hoe het afloopt. De ontknoping in Berlijn in de zomer van 1936 is vervlecht met het werk van cineaste Leni Riefenstahl die dan haar meesterwerk “Olympia”, de grootste sportdocumentaire ooit, opneemt. De finale van de achten is in haar tweede deel opgenomen en zo kan je inderdaad zien dat de Engelse en Amerikaanse acht op de meest ongunstige banen (toevallig liggen Italië en Duitsland in de meest beschutte banen één en twee) ook nog eens te maken krijgen met een wel héél rappe starter waar Italië en Duitsland voordeel van ondervinden en Amerika en Engeland pas anderhalve haal later van start gaan. Op Youtube is dit terug te zien. De finish met een doodzieke slag Don Hume die de laatste driehonderd meter de geest krijgt en de boot in tempo 44 in de sprint voorslaat is een waardig slot van het boek.
Als je over de hier en daar voorkomende platitudes van Brown heen kan stappen is het een prachtig boek dat je meeneemt naar een sportwereld die niet meer is en toch gelukkig nog zoveel lijkt op de sfeer in onze roeiwereld van vandaag.
De rechten van het boek zijn inmiddels verkocht en de Britse acteur/regisseur Kenneth Branagh neemt de regie op zich.In 2014 in de bioscoop?
Het boek is te koop bij Roeigoed
Of als eboek bij Amazon
Bas Kreuger
