Helden op het Water

Op zaterdagmiddag van de Holland Beker werd onder grote belangstelling door sportjournalist Frits Barend het nieuwe roeiboek Helden op het Water gepresenteerd. Een groot prentenboek met daarin alle belangrijke verhalen uit de Nederlandse roeigeschiedenis en prachtige portretten van alle hoofdrolspelers uit de Nederlandse roeigeschiedenis. Initiatiefnemer Johan ten Berg vond de bekende Belgische fotograaf Stephan Vanfleteren bereid dit te doen en hoopt met dit boek, dat ook gewoon in de boekhandel te krijgen is, vooral de roeisport onder een breder publiek bekend maken.

Daar lijkt Ten Berg, samen met Bert Appeldoorn en Cor Scheffers van de Stichting Documentatie Roeisport, goed in te zijn geslaagd. Met publicatie van een aantal portretten in de Volkskrant en een groot stuk in het Friesch Dagblad (pdf) was er ruime aandacht in de pers. De vraag is natuurlijk wel of de niet-roeier geïnteresseerd is in de verhalen, die voor een groot deel zijn opgetekend door roeijournalist Leo van der Ruit. De voormalig ANP-verslaggever die de laatste jaren hoofdredacteur was van het inmiddels verdwenen bondsblad Roeien schreef eerder al een aantal roeiboeken zoals De Pijn van Water over de gouden Holland Acht uit 1996. Een aantal van zijn verhalen uit De Hel van 2 Kilometer, waar Van der Ruit de meest bijzondere prestaties van het Nederlandse roeien beschreef, komt terug in dit boek. Volgens Ten Berg is ongeveer de helft eerder gepubliceerd en de helft nieuw materiaal.

Een van de nieuwe verhalen gaat over het echec van de Holland Vier bij de Olympische Spelen van Peking. Het is mooi dat dit drama nu enigszins gedocumenteerd is, maar na het lezen blijven nog steeds vragen hangen over wat nou precies de reden is geweest van dit falen. Nu wordt enkel ingegaan op het wierverhaal, maar eventuele andere oorzaken blijven onderbelicht. Zoals het door regen en hevige stroming geteisterde trainingskamp, dat voorafgaand aan de Spelen onder druk van NOC*NSF in Zuid-Korea werd gehouden. Boegroeier Geert Cirkel vertelde hier in laatst verschenen Varsity Magazine (pdf) vrij openhartig over.

Een ander interessant hoofdstuk is geschreven door voormalig sportjournalist Ruud Paauw en gaat over de strijd tussen voormalig Hooproeier Constant Pieterse en zijn coach Jan Jacob Blussé. Een kwestie en controverse die in de jaren ’20 al veelvuldig de landelijke pers haalt. Pieterse is in die tijd een van de weinige internationale toproeiers die Nederland rijk is met viermaal winst bij de Holland Beker en de Europese titel in de skiff in 1925. Maar de eigenzinnige roeier heeft ook schulden en leden van De Hoop besluiten hem bij te staan om een faillissement, welke ook de naam van De Hoop geen goed zou doen, te voorkomen. Blussé geeft zijn roeier ook 500 gulden, maar komt er achter dat Pieterse hierover heeft gelogen tegen een ander lid die hem met een soortgelijk bedrag wil helpen (Pieterse zegt dat Blussé hem 1000 gulden heeft verstrekt). Al dan niet onder invloed van wrok meent Blussé, tevens voorzitter van de Amsterdamse vereniging, dat Pieterse niet meer voldoet aan de amateureisen van Henley, waar Pieterse die zomer aan wil deelnemen. Nadat laatstgenoemde zich onder valse voorwendselen heeft onttrokken aan wedstrijden bij Triton, besluit Blussé dat de roeier niet meer aan wedstrijden deel mag nemen. Een rel is geboren, maar vervolgens bepalen zowel het bestuur van De Hoop als het bestuur van de roeibond dat er geen reden is om aan te nemen dat Pieterse niet aan de regels van Henley zou voldoen. De relatie tussen de twee escaleert en na een woordenwisseling op De Hoop klaagt Pieterse, Blussé aan voor belediging. Laatstgenoemde wordt schuldig bevonden door de rechter en krijgt een boete, maar het bestuur is vooral zeer ontstemd dat Pieterse voor een interne verenigingskwestie naar de rechter is gegaan en in een roerige vergadering wordt Pieterse geroyeerd. Dit besluit wordt zowel in de nationale roeiwereld als in de sportpers met veel kritiek ontvangen. Het bestuur zou leden hebben geworven naar de vergadering te komen en veel voorstemmers zouden eigenlijk tegen zijn, maar er geen bestuurscrisis voor over hebben. Het bestuur blijft echter bij haar standpunt en Pieterse gaat verder bij Het Spaarne.

Zowel in de jaren ’60 als in de jaren ’90 wordt door verschillende Hoopleden, waaronder Frans Göbel, geprobeerd Pieterse te rehabiliteren. Maar telkens zijn er ook tegenstanders die menen dat deze kwestie nu eenmaal is afgehandeld en het niet meer mogelijk is alles objectief te beoordelen. Begin jaren ’90 wijdt Paauw, die geldt als expert op het gebied van de Olympische Spelen in Amsterdam in 1928, in het blad Sport International een artikel aan de kwestie. Vervolgens tracht voormalig voorzitter Arie Landaal in het lustrumboek van De Hoop uit 1997 schoon schip te maken en brengt de kwestie grotendeels in de openbaarheid. Desondanks is het bestuur van De Hoop er niet blij mee als in 2011 de zoon van Pieterse met hulp van Ten Berg tracht een gesloten deel van het archief (met daarin deze kwestie) geopend te krijgen. Na jarenlang getouwtrek mag Pieterse het ten slotte inzien onder de voorwaarde dat hij er verder niets mee doet. Ook Ten Berg krijgt het later te lezen. Nieuwe zaken komen amper aan het licht. “De hypotheses die Paauw heeft gedaan in de jaren ’90 bleken grotendeels te kloppen. We hoefden voor het artikel slechts her en der wat nuances aanbrengen” aldus Ten Berg. Waarom het bestuur van De Hoop alsnog liever niet had dat het dossier werd geopend is onduidelijk. Ten Berg: “Wat we hebben gelezen was eerder ten gunste van Blussé (en De Hoop) dan van Pieterse, ook al ligt de waarheid in deze kwestie erg subtiel. Blussé lijkt inderdaad gebruik te maken van zijn positie, maar aan de andere kant wordt ook wel duidelijk dat Pieterse gekke dingen heeft gedaan.”

Wienese (copyright Stephan Vanfleteren)

In Helden op het Water kunt u het complete verhaal lezen. Het boek geeft een mooi en compleet beeld over het verleden van het Nederlandse roeien en de portretten van Vanfleteren zijn prachtig. Die van voormalig olympisch kampioen Jan Wienese, maar ook die van Frans Göbel en Diederik Simon springen eruit. Enige kritiekpuntje is dat het niet helemaal duidelijk is wat het portret van juniorenroeier Koen van den Herik in deze galerij doet. Ten Berg: “Ik heb het compleet aan de uitgever overgelaten welke foto’s ze zouden gebruiken. Toen Stephan en ik een keer op de Bosbaan waren, hebben we ook wat mensen op de foto gezet waarvan hij dacht dat het mooi zou kunnen worden. Daar is deze van in het boek gekomen.”

Het boek is te bestellen via www.roeiboek.com. Verzendkosten kunt u besparen door het op verschillende punten in het land op te halen.