Een aantal jaar geleden kregen we een opmerkelijke e-mail in de inbox van NLroei. Een van onze lezers complimenteerde ons met de artikelen en de foto’s die op de website verschenen, maar wilde toch één ding kwijt waar hij minder blij mee was. Die teksten die over die foto’s heen stonden, zo schreef hij, konden die niet wat minder prominent worden geplaatst? Het was handig dat er zo duidelijk op stond waar de foto gemaakt was, “maar soms staan ze over de roeiers of de boot heen, en dat ziet er niet zo mooi uit als ik ze wil gebruiken”, luidde het argument.
Het voorbeeld is tekenend voor de naïviteit van de Nederlandse roeiwereld als het op roeifotografie aankomt. Het aantal foto’s met watermerk van NLroei – het bekende copyrightteken met daarachter de wedstrijd en de naam van de fotograaf – dat in verenigingsblaadjes verschijnt zonder dat er even bij de eigenaar van de foto is aangeklopt is inmiddels niet meer te tellen. En dat gebeurt niet alleen bij NLroei, maar ook bij andere roeifotografen. Merijn Soeters, Lars Veling, Wouter Nuijten, Jorrit Salverda – noem ze allemaal maar op. Overal worden foto’s te pas en te onpas vandaan getrokken om voor persoonlijke doeleinden te worden gebruikt. Zonder te vragen, zonder te betalen.
Vaak genoeg wordt een oogje dichtgeknepen als een foto ergens opeens verschijnt. Roeifotografen zijn zelf ook roeiers (geweest), en ze liggen vaak primair weekenden lang in het riet omdat ze de sport mooi vinden, niet omdat ze er zo nodig rijk van willen worden. Een verenigingsblaadje? Ach. Een online wedstrijdverslag? Vooruit. Maar die toeschietelijkheid mag niet leiden tot misbruik. Het betekent niet dat je als vereniging of individu het watermerk er handig af kunt croppen om zo gratis en voor niks een mooie foto te gebruiken voor promotie. Het komt helaas voor dat studentenverenigingen tijdens hun introductieweken kekke posters maken waar een foto op staat die niet van hen is. Of dat ze op hun websites pronken met mooie plaatjes van hun toppers, waar de morsecode van Merijn Soeters net niet meer zichtbaar is, of de tekst van NLroei afgesneden blijkt.
Gelukkig gaat het ook vaak goed, en krijgen we genoeg beleefde mailtjes waarin wordt geïnformeerd naar fotogebruik. En als het dan een keer mis gaat is het meestal te wijten aan onwetendheid. Kwalijker wordt het als professionele organisaties misbruik maken van roeifoto’s – zij zijn zich wél bewust (of zouden dat in ieder geval moeten zijn) van de copyrightregels. Wat te denken bijvoorbeeld van Deloitte, de Erasmus Universiteit, Topsport Rotterdam en Stichting Support Rotterdam, die samen een advertentie lieten plaatsen in het NRC toen Skadi in april 2010 voor de vijfde keer de Varsity had gewonnen? “Skadi wint de 127e Varsity”, stond er met koeienletters naast een foto van de winnende ploeg. Of beter: naast het deel van de foto waar het watermerk van NLroei niet op stond en dat dus makkelijk uit te knippen was. Het meest frappante van het hele verhaal was wel dat de fotografe Katie Steenman was, zus van Skadi-slagman Mitchel Steenman.
Hoewel bovenstaande voorvallen meer uitzondering dan regel zijn, gebeurt het toch vaker dan zou moeten. Ongeveer een maand geleden was het bijvoorbeeld weer raak. Op een billboard vlakbij Schiphol verscheen een tweetal weken voor de Koninklijke – Holland Beker een gigantische foto van roeisters Inge Janssen en Ellen Hogerwerf tijdens het WK onder 23 in 2011. Een mooi plaatje van fotograaf Bert Cocu. Maar ook een plaatje dat gebruikt was zonder dat Cocu er vooraf over was ingelicht. Sterker nog: de organisatie besloot hem pas te benaderen toen posters, drankkaarten, programmaboekjes, NRC-advertenties én het betreffende billboard met de foto al lang en breed in de roulatie waren. “Hoe hij er precies tegenover stond”, vroegen ze zich af.
Het is op zijn zachtst gezegd een opmerkelijke manier van handelen. Alsof je al weken heimelijk bij de bakker brood meeneemt om hem op een goed moment toch maar te vragen of hij het niet erg vindt dat je dat doet. Helaas eindigde het voorval met Cocu’s foto niet met het versturen van een rekening. Na het zien van de factuur wentelde de organisatie van de Holland Beker zich in onschuld. Men vond de rekening exorbitant, terwijl een in alle eerlijkheid bescheiden bedrag werd gerekend zonder enige boete. Een groot fotobureau als Getty of AFP had – zeker met het oog op een billboard naast Schiphol, dat door honderdduizenden zo niet miljoenen mensen wordt gezien – een bedrag met minimaal vijf cijfers genoemd. Pas na tussenkomst van een advocaat zag de organisatie in dat niet Cocu fout zat, maar zijzelf. Helaas was de boodschap dat de aanwezigheid van Cocu – lid voor het leven van de Holland Beker Wedstrijdvereniging en inmiddels woonachtig in Australië – tijdens de Koninklijke-Holland Beker niet op prijs werd gesteld toen al gecommuniceerd.
Het is een pijnlijk verhaal dat, zoals eerder gezegd, tekenend is voor de naïviteit van de Nederlandse roeiwereld. Voor de Hollandse zuinigheid die soms geen of nauwelijks grenzen kent. Voor de wens om voor een dubbeltje op de eerste rang te kunnen zitten en gratis en voor niets mooie foto’s te kunnen gebruiken. Voor de misschien wel doorgeslagen vrijwilligerscultuur in roeiend Nederland, waar alle taken – van broodjes smeren tot DJ spelen, en van parkeerwachter zijn tot foto’s maken – over één kam worden geschoren, terwijl het onredelijk is om te verwachten dat dit kan of hoort. In plaats daarvan zou het de roeiwereld sieren om de waardering voor roeifotografen niet alleen uit te spreken door mensen als Katie Steenman en Merijn Soeters een schouderklopje te geven, maar ook door hun foto’s te kopen in plaats van ze ‘gewoon’ te gebruiken.
