5
Column | Roeiliteratuur
Echte roeiromans of -novelles zijn er maar weinig. ‘Over het water’ is natuurlijk een klassieker die in ieders kast thuis te vinden is, maar verder komt het in de roeiliteratuur vooral neer op verslagen van oceaantochten, sportieve familievêtes en hoogtepuntjes in de Nederlandse roeihistorie. Dat alles neemt echter niet weg dat roeien op onverwachte plekken toch een aanzienlijke rol speelt. Zo speelt de openingsscène van Peter Buwalda’s ‘Bonita Avenue’ zich af bij de Varsity van 1995. De fictieve rector magnificus Siem Sigerius die correct gekleed klaarstaat om het Amsterdam Rijnkanaal in te springen en de roeiers van Euros te feliciteren. Logisch? Niet bepaald. Maar amusant natuurlijk wel.
Roeien speelt in Bonita Avenue natuurlijk een bijzaak, maar aardig is het detail wel. Jammer genoeg komt het echter weinig voor dat de nobele roeisport vaker als achtergrond of zelfs hoofdonderwerp fungeert. Is dat omdat de roeisport inherent saai is? Kneuterig en betuttelend, een scène in een roman of novelle onwaardig? Of komt het omdat er in schrijverskringen te weinig voorvechters zijn van roeien? Roeiers zijn misschien eerder politici, partners bij advocatenkantoren of bemoeien zich liever met multinationals dan dat ze de pen ter hand nemen om een mooi roei-epos te schrijven. “Bezing mij, o muze, de wrok van Alex’ zoon Gijs, de ongelukkige, wier rampspoed de Nederlanders tot ongeloof dreef”. Het had zo mooi kunnen zijn.
De droogte daargelaten zijn er in korte tijd opeens twee werken verschenen waarbij roeien een rol van betekenis speelt. Het eerste boek in kwestie heeft voor flink wat opschudding gezorgd in de internationale media. En nee, tussen de amoureuze escapades van Anastasia Steele en haar Christian Grey door wordt er niet vrolijk een potje gepeddeld en ook boegballen spelen in Fifty Shades of Grey geen dubieuze rol. Het gaat om de jongste publicatie van Joanne Rowling, beter bekend als de bedenkster van Harry Potter.
Haar eerste niet-tovergerelateerde roman bleek, ondanks de waarschuwingen van de schrijfster vooraf, niet echt geschikt voor kinderogen. In harde taal werd een rauwe wereld geschetst waarin racisme, mishandeling en seksueel misbruik niet uit de lucht waren. En roeien, vraagt u? Nou, een van de hoofdpersonen, een Sikh-meisje genaamd Sukhvinder Jawanda, is dyslectisch en wordt veelvuldig gepest – maar ze vindt haar ware geluk op de rivier waar ze een ster blijkt te zijn in roeien. Onder de bezielende invloed van haar begeleider wordt ze uiteindelijk een kampioen in de sport.
Het andere boek betreft een historisch onderzoek naar de zus van Anne Frank, Margot. Het dagboek van de beroemde bewoonster van het achterhuis is voor geschiedenisfanaten verplichte kost, vandaar dat Anne bekender is dan welke van haar familieleden ook. Maar sportief was de jongste telg van de familie Frank niet bepaald. Oudere zus Margot deed het wat dat betreft een stuk beter. Ze tenniste bijvoorbeeld, en ze was ook een actief lid bij de VBWJ – de vereniging tot bevordering van watersport onder jongeren. Hoe vooroorlogs die naam ook over moge komen, de instelling bestaat nog steeds.
Vandaag de dag wordt er nog steeds vanuit dezelfde plek uitgezet als in de jaren ’30 en ’40. Roeicentrum Berlagebrug zal zich misschien niet realiseren dat een naaste verwant van een van de beroemdste dagboekschrijvers in de geschiedenis op hun terrein heeft rondgelopen – totdat haar de toegang tot de vereniging werd ontzegd omwille van haar (joodse) religie. Haar ploeggenootjes, met wie ze op het onderdeel stijlroeien op 8 mei 1940 een medaille had gewonnen bij wedstrijden van ZZV, besloten uit pure verontwaardiging geen wedstrijden meer te roeien. Margot Frank zou overigens de Tweede Wereldoorlog net als Anne niet overleven.
Twee voorbeelden van de roeisport in de literatuur; het één binnen fictie, het ander binnen het wetenschappelijke segment. Twee publicaties ook die een uiteenlopend spectrum bedienen. Enerzijds een miljoenenpubliek, overwegend binnen Engelstalige landen, en anderzijds de liefhebbers van Nederlandse oorlogshistorie. Jammer genoeg zijn het uitzonderingen. Roeien is en blijft een vreemde eend in de schrijversbijt. Jammer is dat eigenlijk. Zouden we in Nederland nou echt niemand hebben die de pen enigszins vakkundig kan beroeren? Tot de roeipopulatie in Nederland behoren immers uiteenlopende karakters. Politici, advocaten en bestuurders zijn al genoemd. Maar we hebben ook weervrouwen (en -mannen) in onze gelederen, en het zou me ook niet verbazen als er bij een kleine vereniging in Zeeland ook een roeiende dominee rondskifft. Dus die schrijvers danwel schrijfsters zijn er vast ook wel. Bij deze de vraag: zou roeien niet een mooi onderwerp kunnen zijn van een mooie pageturner? Ik doe alvast een voorzetje: een medische roeithriller met als titel ‘The Neverending Stroke’. Het is maar een suggestie. Een echte schrijver kan vast iets beters bedenken.
